Republiek zonder staatshoofd: pleidooi voor het ‘Zwitsers model’

Naar aanleiding van de door het Republikeins Genootschap opgeworpen vraag ‘Wat voor staatshoofd past bij Nederland?‘ volgt hier een kort betoog voor de invoering van een republiek zonder apart staatshoofd, ook wel bekend als het ‘Zwitsers model’.

Wat houdt een republiek naar Zwitsers model in?

In Zwitserland wijst het parlement elk jaar een minister (van de zeven) aan als Bondspresident. Strikt genomen is hij/zij overigens slechts voorzitter van het kabinet (Bondsraad) en wordt de functie van staatshoofd door het regeringscollectief uitgeoefend.

Deze regeringsvorm is vrijwel uniek in de wereld, en het is dan ook maar de vraag of we dit zo moeten overnemen. Uiteraard is vast wel een variant te bedenken die beter bij ons land past. Waar het om gaat is dat er geen afzonderlijk persoon is die als enige taak heeft het statelijk verband bij gelegenheid in binnen- en buitenland te vertegenwoordigen, maar dat de functie van staatshoofd wordt uitgeoefend door een lid van de regering. Dat kan de minister-president zijn, maar ook één of meerdere vakministers.

Waarom we geen staatshoofd nodig hebben

Dit zijn mijn argumenten voor een republiek zonder staatshoofd:

Het kost (veel) minder geld

Allereerst het Nederlandste argument dat er maar te bedenken is: de kosten. Monarchisten roepen maar wat graag dat een president ook geld kost, want salaris, onkosten, pensioen, en (echt waar) die extra verkiezingen kosten ook geld. Het niet hebben van een apart staatshoofd is dus een mooie kostenbesparing (overigens vind ik dit zelf niet zo’n belangrijk argument, het gaat mij meer om het principe dan om geld).

Past bij de samenleving

De afwezigheid van een staatshoofd past ook goed bij de egalitaire samenleving waar we toch zo trots op zijn (en waar een monarchie met een majesteit, koninklijke hoogheden en onderdanen echt totaal niet in thuishoort). Daarnaast sluit het mooi aan op hoe we als land ooit (weliswaar noodgedwongen) zijn begonnen: een republiek zonder staatshoofd.

Minder kans op clown of regent

Verder voorkom je dat bij directe verkiezingen één of andere clown wordt gekozen, en dat bij indirecte verkiezingen de positie een onderdeel wordt van de Haagse baantjesmachine. Republikeinen dromen vaak van een gezaghebbende staatsman/-vrouw als president, maar ik denk dat de praktijk weleens zou kunnen tegenvallen.

Handel & sport kunnen best zonder staatshoofd

Wat mij ook aanspreekt, is dat Zwitserland laat zien dat je het zonder staatshoofd pima afkunt. Zwitserse sportteams kunnen best zonder aanmoediging van iemand met adellijk bloed en op handelsmissies weten de Zwitsers topdeals binnen te slepen. Het argument is altijd dat voor een koning ‘deuren opengaan die anders gesloten blijven’. Dat lijkt bij de Zwitsers niet het geval. Xi Jinping schuift bijvoorbeeld gewoon aan bij de Bondsraad.

Samenbindende factor nodig?

Een argument vóór het hebben van een staatshoofd is dat deze een samenbindende, vertegenwoordigende en aanmoedigende rol kan spelen, zoals nu de koning dat doet. Het valt natuurlijk te bezien of dit gemist gaat worden. Persoonlijk merk ik maar weinig van deze informele taken van onze koning.

Boven de partijen staan?

Daarnaast kan er behoefte zijn een staatshoofd dat gezag geeft aan wetten door ze mede te ondertekenen, boven de partijen staat, en in het uiterste geval staatsrechtelijk ingrijpt als dat nodig is, zoals Duitsland dat kent. Vraag blijft dan wel wie deze rol op zich moet nemen, nu het vertrouwen in onze politici met de dag lijkt af te nemen.

Conclusie: We hebben geen staatshoofd nodig

Volgens mij hebben we in Nederland helemaal geen staatshoofd nodig. Een republiek zonder staatshoofd kost ons minder geld en op gebieden zoals handel of sport gaan we er niet merkbaar op achteruit. Dat laat het Zwitserse voorbeeld wel zien.

Overigens is het ontbreken van een staatshoofd nog maar een onderdeel van het Zwitsers model. Meer over hoe de democratie werkt in Zwitserland zie je in onderstaand filmpje:

14 reacties op “Republiek zonder staatshoofd: pleidooi voor het ‘Zwitsers model’”

  1. Marijke Noordeloos Kranenburg

    De vrouw van KWA bemoeit zich meer met het buitenland dan met het binnenland, dus ook daar is de bindende factor van minder belang. Het plaatje is mooi maar het Nederlands nog steeds zwaar onder de maat, zeker voor iemand met haar IQ en de jaren dat zij al in Nederland verblijft. Het doorknippen van lintjes en dopen van schepen is uiteraard minder leuk dan het rond rennen over de wereld voor de Verenigde Naties. Als ze dit echt zo graag had gewild dan had ze niet met WA moeten trouwen, carrière maken mag maar niet 2 staten dienen.

  2. Helemaal mee eens! WA had afstand van de troon moeten nemen om met haar te kunnen trouwen. Een koningin met twee nationaliteiten betekend koningin zijn van Nedertinie. Lees nedertiniju. Ik heb geen twee puntjes op mijn iPad om deze bovenop de e te zetten.

  3. Al de argumenten voor het Zwitserse model zijn volkomen juist! Daarnaast, de vraag blijft gerechtigd of de huidige monarchie wel zijn wie ze beweren te zijn. Die vraag is namelijk wel degelijk van belang bij een eventuele ‘wende’ naar een republiek. Het zou namelijk betekenen dat de huidige monarchie illegaal is. Gezien de parlementaire democratie a la Zwitserland, is een koning totaal overbodig!

  4. Zoveel wereldproblemen en jullie zitten je een beetje druk te maken of Monarchie of Republiek? Teveel vrije tijd over? Ga wakker worden en focus op de belangrijkere dingen in het leven. Benieuwd of deze reactie geplaatst gaat worden op jullie site.

    Emile

  5. Thomas Stokhof

    Beste Emile,
    Hoezo benieuwd of je reactie geplaatst wordt? Bespeur ik hier enige vooringenomenheid?
    Inderdaad, de wereld staat nagenoeg in brand. Mogen we daarom niet van gedachten wisselen over wat voor republiek we zouden willen hebben?
    Ben zeer benieuwd wat jij dan het belangrijkst vindt om over te hebben en op welk forum. Hier hebben we het over de republiek “ja” maar in welke vorm?

    Vriendelijke groet, Thomas

  6. Adriaan Boiten

    De wereld staat niet in brand. Het gaat beter dan ooit te voren. Zwitserland met name is een bloeiende democratie. Dus waarom niet dat model overgenomen? En graag een optimistischer wereldbeeld projecteren dan onze huidige Twitter-generatie met die passief agressieve tweets voorspiegelen. Overigens: als je je zoveel zorgen maakt over ‘de wereldbrand’, waarom dan voorstander zijn van een staatshoofd dat een grotere ecologische footprint heeft dan wie ook in NL? En belasting betalen? Ho maar! Genoeg reden om het Zwitserse model over te nemen: voor een schonere en groenere wereld.

  7. Wat me bij discussies met aanhangers van de monarchie altijd opvalt is dat ze vrijwel altijd het argument aanhalen van ‘Je wilt toch niet dat het in Nederland gaat worden zoals in de VS?’ Als je ze dan vraagt wat er mis is met het Zwitserse of Duitse model dan staan ze vaak met hun mond vol tanden. Blijkbaar wordt het volk niet goed geïnformeerd. Ik vind dat hier een taak ligt bij het onderwijs. Het heeft er alles van weg dat het onderwijs nog steeds een promotor is van het koningshuis. Ook bij mij (65) is er dit met de paplepel ingegeven op school. Denk maar aan de viering van Koning(innen)dag die we jaarlijks moesten ondergaan. Schaf koningdag af en geef een vrije dag op de dag dat er Kamerverkiezingen zijn. De betrokkenheid van het volk is veel te klein. Bij referenda moet je na gaan denken en dat zijn we dus niet gewend maar je krijg er wel een verantwoordelijkheid bij. Willen we dat? Is het antwoord ja, dan weg met de monarchie.

  8. kan er een kosten/baten analyse gemaakt worden van de kosten van het koningshuis. De kosten zijn naar mijn idee makkelijk op te hoesten, maar de baten?

    1. Nihil.

      Ziezo, ik heb zojuist de baten opgehoest.

      Grapje. Maar er zit wel een kern van waarheid in: als het al zo is dat een – ceremonieel – staatshoofd iets opbrengt, dan is er geen enkele goede aanwijzing, laat staan bewijs, dat een koninklijk staatshoofd dat beter doet dan een niet-koninklijk staatshoofd.

  9. De monarchie is toe aan hervorming of veder te gaan als symbool
    Het zou al een meer democratie zijn , als we een departement van Koningszaken zouden krijgen met als hoofd een staatssecretaris die politiek verantwoord is, en dat de kosten inzichtelijk worden, en betaald uit 1 ministerie
    De Minister-president is dan niet langer verantwoord
    De koning krijgt privé alle vrijheid als het strafrechtelijk binnen de wet blijft. Als het zakelijk wordt als de overheid er bij betroken wordt financieel of politiek . Dan is de staatssecretaris verantwoord, en informeer de kamer

Laat een reactie achter

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *